Zeytin


Olea prima omnium arborum est / Zeytin, bütün ağaçların ilkidir


İlyada destanı; şair Homeros’un ünlü Troya (Truva) savaşını anlatan, MÖ 7-8.yy’da yazdığı, Odysseia ile birlikte tarihteki en eski destan olduğu varsayılan/düşünülen epik bir şiir ve Antik Yunan Edebiyatının temel eserlerinden biridir.

İlyada destanında, şair Homeros bir ağacın (Zeytin Ağacı) gölgesinde otururken, mitoloji bu ya, ağacın kendisine bir şeyler fısıldadığını fark eder.

Zeytin ağacı Homeros’a şöyle der;

“ Ben, herkese aitim, kimseye ait değilim. Sen gelmeden önce de buradaydım, sen gittikten sonra da burada olacağım.”

Bu cümleden çıkarımımız; zeytin ağaçlarının tek bir sahibinin olmadığı ve doğanın herkese sunduğu bir armağan olmasının yanı sıra, zeytin ağaçlarının çok uzun ömürlü olduklarıdır.

Çok fazla ayrıntıya girmemeye gayret ederek zeytin hakkında biraz bilgiyi sizlerle paylaşacağım, daha sonra mitolojide zeytin konusuna tekrar döneceğim.

Zeytin (Olea), Oleaceae familyasına özgü, meyvesi yenen, Akdeniz ikliminin, Akdeniz'in tipik bir ağacıdır. Öyle ki Fransız yazar Georges Duhamel’in çok hoş bir deyişiyle bu durumu tanılamak istersek;


Zeytin ağacının vazgeçtiği yerde Akdeniz biter

​Georges Duhamel​


Zeytinin anavatanı da, egemenlik alanı da Akdeniz’dir. Ancak Ege’deki zeytin varlığı da yadsınamaz, ki karşı kıyı komşumuz da bunu teyit etmektedir.


İlk olarak MÖ 4000 yıllarında, Anadolu’da zeytin yetiştirilmesine başlandığı, daha sonra da diğer Akdeniz ülkelerine yayıldığı bilinmektedir. Anadolu’dan ilk olarak Girit Adasına getirilen fidelerin bilindiği kadarıyla takriben 3000 yıllık bir geçmişi olduğu ve Akdeniz’e Girit’ten yayıldığı şeklindedir.


Zeytin ağacı son derece uzun ömürlü (2000 yıl boyunca yaşayabilenleri olduğu belirtilmektedir.), 2-10 m arasında değişen boyu, susuzluğa olan dayanıklılığı ile bilinen , çok güzel görünümlü, dayanıklı bir bitkidir.


Eski ahitlerde yer aldığı şekilde zeytin; Yeniden doğuşun, bolluğun, adaletin, refahın, kutsallığın, sağlığın, zaferin, bilgeliğin, aklın ve gururun, arınmanın, erdemlerin ve insanî değerlerin sembolüdür.


Okurlarım ve beni tanıyanlar bilirler, yazılarımda inançlara (Dinî konulara) ve politikaya asla yer vermem. Bu ilkeye sadık kalmak kaydıyla, ancak burada yazmadan geçilmesi olanaklı olmayan hususa değinmek gerekirse zeytin konusu, zeytin hakkında söylenenler tüm semavî dinlerde benzer şekilde yer alır. Kur’an-ı Kerim, İncil ve Tevrat’ta zeytin kutsal ağaç olarak betimlenir. Mitolojide de böyledir.


Tabii, sadece mitoloji ve semavî dinlerin kutsal kitaplarında değil, dünya edebiyatında, ulusların edebiyatlarında zeytin yer alır, ilham kaynağı olur.

Örneğin; değerli şairimiz, Nazım Hikmet;

“... yani öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı, yetmişinde bile, meselâ, zeytin dikeceksin, hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil, ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için, yaşamak yani ağır bastığı için…”

dizeleriyle, zeytine de güzel şiirinde yer vermektedir.

Şimdi tekrar dönelim mitolojiye…

Yunan mitolojisinde zeytin ağacının yaratılışı rekabete, bir yarışmaya dayanır. Tanrılar tanrısı Zeus, Attika’da Kekrops’un, MÖ 17.yy’da kurduğu yeni şehrin koruyucusunun kim olacağına karar vermek için tanrılar arasında yarışma düzenlemeye karar verir.

Yarışmanın altın kuralı; insanlığa en kıymetli ve yararlı hediyeyi sunan tanrıya o şehrin koruyuculuğunun verilmesidir. Bilgelik tanrıçası Athena, bu kentin sahibi olabilmek için denizler tanrısı Poseidon ile yarışmaktadır.

Burada esasen sonuçta birleşen iki rivayet vardır.


Bir rivayet;

Denizlerin tanrısı Poseidon, Zeus'a uzak diyarlara dahi uçarak gidebilen ve savaşta yenilmeyecek bir at armağan eder.

Athena ise zeytin ağacını.

Diğer rivayet;


Poseidon, üç dişli mızrağını Akropolis'e saplayarak deniz suyunun fışkırmasını sağlar. Bu su denizin gücünü sembolize eder.

Athena, mızrağını bir kayaya vurur. Kayadan barış ve bereketi simgeleyen zeytin ağacı çıkar.


Yarışan tanrılar; Tanrıça Athena ve Tanrı Poseidon, Tanrılar Tanrısı Zeus’a evrenin en güzel hediyesini sunmak ve tabii bu kentin sahibi olmak istemektedirler.

Zeytin ağacının muhteşemliğinden başta Zeus olmak üzere diğer bütün tanrılar ve tanrıçalar son derece etkilenir, adeta büyülenirler. Sonuç ve karar Tanrıça Athena’nın lehine verilmiştir.

O günden sonra kentin koruyucusu unvanını alan Athena’nın adı Atina kentine verilir. Bilgelik tanrıçası Athena, zeytin ağacını, uygarlığı ve barışı simgelediği için insanlığa armağan eder. Bir anlamda barış, savaştan hayırlı bulunmuştur.

Yarışmanın diğer finalisti Poseidon, tüm kazanma azmine ve isteğine rağmen kaldığı etkiyle zeytin ağacının üstünlüğünü kabul eder.

Poseidon'un sergilediği bu olumlu tavır ve yaklaşım nedeniyle Athena zeytin ağacından bir dal kırıp Poseidon’a verir. Böylece aralarındaki düşmanlık zeytin ağacının muazzam güzelliği karşısında son bulur ve barış gerçekleşir.

"Düşmana zeytin dalı uzatmak" deyimi de tüm dillere bu mitten alınmıştır; Zeytin ağacı, düşmanınızın bile geri çeviremeyeceği güzellikte ve kutsallıktadır.

Tabii sadece bu kadar değil, başta olimpiyatlar olmak üzere birçok alanda zeytin tacı, zeytin dalı, zeytinden sıkılarak yapılan amforalar gibi zeytin kökenli ödüller değerli ödüller olarak tarihte ve yaşamda yerini almıştır.

Zeytin ağacı güzelliktir, sonsuzluktur, barıştır… Kesilmediği sürece birkaç yüzyıl boyunca yaşamını sürdürür. Antik Yunan’da zeytin ağacına verilen önem kanunlarla vurgulanmıştır. Büyük bilge kabul edilen Atinalı devlet adamı Solon’un kanunlarına göre; zeytin ağacını kesenler ölüm cezasına çarptırılıyordu. Ayrıca ölen herkes için bir zeytin ağacı dikme geleneği de yerleşmişti.

Yunan ve hattâ Roma mitolojilerinde tanrıların çocuklarının, kutsal oldukları için zeytin ağaçlarının altında doğdukları yer alır. Bu bir soyluluk ifadesidir. Örneğin; Zeus’un ikiz çocukları olan Apollon ve Artemis zeytin ağacı altında doğmuşlardır. Keza Roma’da, daha sonra Roma’ya ismini verecek kardeşlerin; Romus ve Romulus’un, anneleri tarafından zeytin ağacı altına dünyaya getirildiği mitolojide yer alır.

Antik Yunan’da, Roma’da ve Mısır’da zeytin, zeytinyağı yararları üzerine çok sayıda değinimler, öneriler bulunmaktadır. Daha sonra Roma’lıların özellikle zeytinyağı ticaretinde lider konuma geldiği, zeytinyağının nakledildiği küpler üzerine üreticisinin adı ve unvanını, vergilerinin ödendiğini yazan ibareler koydukları görülmüştür.

Zeytin…

Muhteşem bir doğa harikası…

Geçtiğimiz yıldan itibaren Ege’de, zeytinin bol ve çok lezzetli olduğu bir yörede daha uzun zaman geçirmekte ve henüz bir amatör olarak zeytinle de çok yakından ilgilenmekteyim.

Bu bir sevgi, bir güzelliğe duyulan bambaşka bir tutku…

Öneririm…


Hasan R.ARDIÇ

İstanbul, Mart'22, 3





13 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Artık ülkemizde yaşayan herkes biliyor ki; 17 Mart 2022 Perşembe günü TCMB, PPK toplantısı kararlarını saat 14:00’te açıklayacak. Bu kararlar içinde de en fazla ilgi çekeni tabii ki politika faiz oran

CDS Credit Default Swap Türkiye’nin CDS primi bugün 700’ler mertebesine kadar çıkış yaptı, 5 yıllık Türkiye CDS primi de 677 düzeyinde. Bu değerler çok yüksek değerler. CDS Primi 300’lere kadar bir de